ΟΚ, τα πήγαμε χάλια στο τεστ της PISA, τι μπορούμε να κάνουμε για να βελτιωθούμε;

ΟΚ, τα πήγαμε χάλια στο τεστ της PISA, τι μπορούμε να κάνουμε για να βελτιωθούμε;

  Σεπτεμβρίου 10, 2026    Philippos Koutsakas

---

Απογοητευτικά αποτελέσματα στα τεστ PISA και φέτος...

Κάθε χρόνο τέτοια εποχή μαθαίνουμε τις (συνήθως) χαμηλές ή πολύ χαμηλές επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών στο τεστ της PISA. Τα φετινά αποτελέσματα (PISA 2025) ήταν εξίσου —αν όχι περισσότερο— απογοητευτικά με εκείνα των προηγούμενων ετών. Συνοπτικά, αξίζει να σημειωθεί ότι...

Ιδιαίτερα ανησυχητικό παραμένει το υψηλό ποσοστό μαθητών που ολοκληρώνουν την υποχρεωτική εκπαίδευση χωρίς το βασικό επίπεδο λειτουργικού εγγραμματισμού:

49,5% στα Μαθηματικά
43,8% στην Κατανόηση Κειμένου
40,9% στις Φυσικές Επιστήμες

Αυτό σημαίνει ότι περίπου τέσσερις έως πέντε στους δέκα 15χρονους δυσκολεύονται να αξιοποιήσουν βασικές γνώσεις και δεξιότητες για την κατανόηση απλών κειμένων και φαινομένων ή για την πραγματοποίηση απλών μαθηματικών συλλογισμών στην καθημερινή ζωή.

Αναλυτικά, τα αποτελέσματα παρουσιάζονται στην ανακοίνωση του Υπουργείου Παιδείας: «Ανακοίνωση αποτελεσμάτων έρευνας PISA 2025».

Ωραία, τι μπορούμε να κάνουμε για να διορθώσουμε αυτή την κατάσταση;

Απαντήσεις δίνει ο Andreas Schleicher, υπεύθυνος του προγράμματος PISA του ΟΟΣΑ, στην ομιλία του με τίτλο «What Are the Keys to a Successful Education System?».

Η συγκεκριμένη ομιλία αποτελεί συντομευμένη παρουσίαση των βασικών ιδεών του TED Talk «Use Data to Build Better Schools».

Συνοψίζω τα σημαντικότερα σημεία της ομιλίας...

Ο εκπαιδευτικός είναι ο σημαντικότερος παράγοντας

Τα επιτυχημένα εκπαιδευτικά συστήματα:

• προσελκύουν ικανούς ανθρώπους στο επάγγελμα,
• επενδύουν στη συνεχή επαγγελματική τους μάθηση,
• ενισχύουν τη συνεργασία μεταξύ των εκπαιδευτικών,
• τους παρέχουν αυτονομία και εμπιστοσύνη,
• τους επιτρέπουν να καινοτομούν και να προσαρμόζουν τη διδασκαλία στις ανάγκες των μαθητών.

Η αυτονομία, όμως, πρέπει να συνοδεύεται από σαφείς στόχους, υπευθυνότητα και κοινά πρότυπα ποιότητας.

Η εκπαίδευση πρέπει να αποτελεί πραγματική κοινωνική προτεραιότητα

Οι επιτυχημένες χώρες δεν περιορίζονται στο να δηλώνουν ότι η εκπαίδευση είναι σημαντική. Η προτεραιότητα αυτή φαίνεται στις επιλογές τους:

• στην κοινωνική αναγνώριση των εκπαιδευτικών,
• στις επενδύσεις στην ποιότητα της διδασκαλίας,
• στις υψηλές προσδοκίες για τους μαθητές,
• στη συστηματική υποστήριξη των σχολείων που αντιμετωπίζουν δυσκολίες.

Η ποιότητα και η ισότητα δεν αποτελούν αντίθετους στόχους

Ο Schleicher απορρίπτει το δίλημμα ανάμεσα στην υψηλή επίδοση και την κοινωνική δικαιοσύνη. Εκπαιδευτικά συστήματα όπως εκείνα της Φινλανδίας, της Κορέας και ορισμένων περιοχών της Ασίας απέδειξαν ότι είναι δυνατόν να επιτυγχάνονται ταυτόχρονα:

• υψηλές μαθησιακές επιδόσεις,
• περιορισμένες διαφορές μεταξύ των σχολείων,
• μικρότερη επίδραση της κοινωνικής προέλευσης στην πρόοδο των μαθητών.

Η πραγματική επιτυχία είναι συστημική: δεν αρκεί να υπάρχουν ορισμένα εξαιρετικά σχολεία· πρέπει κάθε σχολείο να μπορεί να προσφέρει ποιοτική εκπαίδευση.

Καθοριστική είναι η πεποίθηση ότι όλοι οι μαθητές μπορούν να επιτύχουν

Τα επιτυχημένα συστήματα δεν θεωρούν ότι η υψηλή επίδοση αφορά μόνο λίγους «χαρισματικούς» μαθητές. Θέτουν υψηλές προσδοκίες για όλους και δεν χρησιμοποιούν την κοινωνική προέλευση ως δικαιολογία για τη σχολική αποτυχία.

Η ισότητα, επομένως, δεν σημαίνει ότι όλοι οι μαθητές λαμβάνουν ακριβώς την ίδια υποστήριξη, αλλά ότι κάθε μαθητής λαμβάνει όσα χρειάζεται για να προοδεύσει.

Σημασία δεν έχει μόνο πόσα χρήματα δαπανώνται, αλλά πώς αξιοποιούνται

Οι υψηλές δαπάνες δεν οδηγούν αυτομάτως σε καλύτερα αποτελέσματα. Ο Schleicher συγκρίνει την Κορέα με το Λουξεμβούργο: παρότι οι δύο χώρες δαπανούν παρόμοια ποσά, η Κορέα επενδύει περισσότερο:

• στην επιλογή και στην αμοιβή ικανών εκπαιδευτικών,
• στην επαγγελματική τους ανάπτυξη,
• στον χρόνο μάθησης.

Αντίθετα, το Λουξεμβούργο διαθέτει περισσότερους πόρους για μικρότερα τμήματα. Το συμπέρασμα είναι ότι η στρατηγική κατανομή των πόρων είναι σημαντικότερη από την απλή αύξησή τους.

Κεντρικό μήνυμα

Ένα επιτυχημένο εκπαιδευτικό σύστημα δεν βασίζεται σε μία μεμονωμένη μεταρρύθμιση. Χρειάζεται έναν συνεκτικό συνδυασμό υψηλών προσδοκιών για όλους, ισότητας ευκαιριών, ποιοτικών και αυτόνομων εκπαιδευτικών, έξυπνης αξιοποίησης των πόρων και συστηματικής χρήσης δεδομένων για συνεχή βελτίωση.

Με μία φράση: η επιτυχία ενός εκπαιδευτικού συστήματος δεν κρίνεται από τα λίγα σχολεία ή τους λίγους μαθητές που διακρίνονται, αλλά από την ικανότητά του να προσφέρει υψηλής ποιότητας μάθηση σε κάθε μαθητή και σε κάθε σχολείο.

Εκπαιδευτικό Σύστημα Παιδαγωγικά Το σχολείο των ονείρων μας

Παιχνίδια Γνωριμίας (για την πρώτη φορά στην τάξη) ;-)

Παιχνίδια Γνωριμίας (για την πρώτη φορά στην τάξη) ;-)

  Σεπτεμβρίου 08, 2026    Philippos Koutsakas

---

Ας γνωριστούμε… παίζοντας! :-)

Μπαίνουμε ξανά στις τάξεις, συναντάμε παλιούς μαθητές, γνωρίζουμε καινούριους και αρχίζουμε να χτίζουμε —από την πρώτη κιόλας ώρα— τη μικρή κοινότητα της τάξης μας.

Και τι καλύτερο από το να ξεκινήσουμε… παίζοντας; :-)

Τα παιχνίδια γνωριμίας ή icebreakers μπορούν να κάνουν την πρώτη συνάντηση λίγο πιο χαλαρή, να μειώσουν την αμηχανία και να βοηθήσουν τους μαθητές να μάθουν πράγματα ο ένας για τον άλλον, αλλά και για τον εκπαιδευτικό τους.

Προσωπικά, από όλα τα παιχνίδια γνωριμίας, αυτό που μου αρέσει περισσότερο είναι το «Δύο αλήθειες και ένα ψέμα».

Συνήθως ξεκινώ εγώ, ώστε να καταλάβουν οι μαθητές τη λογική του παιχνιδιού. Γράφω ή λέω τρεις προτάσεις για τον εαυτό μου — οι δύο είναι αληθινές και η μία ψεύτικη — και τους ζητώ να ανακαλύψουν ποια είναι η… ύποπτη!

Το ωραίο είναι ότι σχεδόν πάντα ακολουθούν ερωτήσεις, πειράγματα, εκπλήξεις και μικρές ιστορίες. Και κάπως έτσι, χωρίς παρουσιάσεις του τύπου «πείτε όνομα και χόμπι», αρχίζουμε πραγματικά να γνωριζόμαστε.

Δεν χρειάζεται φυσικά να χρησιμοποιήσουμε πολλές δραστηριότητες. Μία ή δύο, ανάλογα με την ηλικία των μαθητών, το μέγεθος του τμήματος και τον χρόνο που διαθέτουμε, είναι αρκετές.

Καλή σχολική χρονιά λοιπόν — και καλή αρχή! :-)

Παρακάτω συγκέντρωσα μερικές ιδέες για παιχνίδια γνωριμίας που μπορούν εύκολα να προσαρμοστούν στην τάξη.

---

1. Δύο αλήθειες και ένα ψέμα

Στόχος: Να γνωριστούν τα μέλη της ομάδας με έναν ευχάριστο τρόπο και να δημιουργηθεί από την αρχή κλίμα περιέργειας και αλληλεπίδρασης.

Χρόνος: 10–20 λεπτά, ανάλογα με το μέγεθος του τμήματος.

Διαδικασία:
Κάθε μαθητής σκέφτεται τρία στοιχεία για τον εαυτό του:

• δύο πρέπει να είναι αληθινά,

• ένα πρέπει να είναι ψέμα.

Τα ανακοινώνει στην τάξη και οι υπόλοιποι προσπαθούν να εντοπίσουν το ψέμα. Μπορούν προηγουμένως να κάνουν μία ή δύο διευκρινιστικές ερωτήσεις.

Για παράδειγμα:

• Έχω κοιμηθεί μία νύχτα σε αεροδρόμιο.

• Δεν έχω χρησιμοποιήσει ποτέ TikTok.

• Έχω συναντήσει από κοντά έναν διάσημο ηθοποιό.

Ποιο είναι το ψέμα;

Tip: Ξεκινήστε πρώτοι ως εκπαιδευτικοί. Είναι ένας απλός τρόπος να δείξουμε ότι συμμετέχουμε κι εμείς στο παιχνίδι και δεν είμαστε απλώς… οι συντονιστές του.

---

2. Συμφωνώ – Διαφωνώ

Στόχος: Να «σπάσει ο πάγος», να κινηθούν οι μαθητές μέσα στην τάξη και να αρχίσουν να εκφράζουν τις απόψεις τους.

Χρόνος: 10–15 λεπτά.

Διαδικασία:
Τοποθετούμε σε διαφορετικά σημεία της αίθουσας τρεις ταμπέλες:

ΣΥΜΦΩΝΩ – ΣΥΜΦΩΝΩ ΜΕΡΙΚΩΣ – ΔΙΑΦΩΝΩ

Στη συνέχεια διαβάζουμε μία πρόταση και οι μαθητές μετακινούνται προς την περιοχή που εκφράζει περισσότερο την άποψή τους.

Οι προτάσεις μπορούν να είναι ανάλαφρες:

• «Τα μαθήματα θα έπρεπε να ξεκινούν μετά τις 9:00.»

• «Τα ομαδικά projects είναι καλύτερα από τις ατομικές εργασίες.»

• «Μπορώ να ζήσω μία εβδομάδα χωρίς κινητό.»

• «Η Τεχνητή Νοημοσύνη θα αλλάξει ριζικά το σχολείο.»

Ζητάμε στη συνέχεια από μερικούς μαθητές να αιτιολογήσουν σύντομα την επιλογή τους.

Είναι μια εξαιρετική δραστηριότητα και για μια πρώτη εικόνα των απόψεων και των ενδιαφερόντων της τάξης.

---

3. Παιχνίδι ονομάτων

Στόχος: Να μάθουν οι μαθητές τα ονόματα των συμμαθητών τους.

Διαδικασία:
Οι μαθητές κάθονται ή στέκονται σε κύκλο.

Ο πρώτος λέει το όνομά του. Ο δεύτερος επαναλαμβάνει το όνομα του πρώτου και στη συνέχεια λέει το δικό του. Ο τρίτος επαναλαμβάνει τα δύο προηγούμενα ονόματα και προσθέτει το δικό του.

Η διαδικασία συνεχίζεται μέχρι τον τελευταίο μαθητή, ο οποίος έχει τη δύσκολη αποστολή να θυμηθεί… σχεδόν όλη την τάξη!

Για μεγαλύτερα τμήματα μπορούμε να χωρίσουμε τους μαθητές σε δύο ή τρεις μικρότερους κύκλους.

---

4. Βρες κάποιον που…

Ένα από τα παιχνίδια που συνδυάζουν γνωριμία και κίνηση.

Στόχος: Οι μαθητές να ανακαλύψουν κοινά ενδιαφέροντα και εμπειρίες.

Κάθε μαθητής παίρνει μία μικρή λίστα με αποστολές όπως:

Βρες κάποιον που…

• έχει το ίδιο αγαπημένο μάθημα με εσένα,

• ακούει το ίδιο είδος μουσικής,

• έχει ταξιδέψει σε χώρα που έχεις επισκεφθεί κι εσύ,

• ασχολείται με κάποιο άθλημα,

• έχει κατοικίδιο,

• του αρέσουν τα videogames,

• έχει διαβάσει ένα βιβλίο μέσα στο καλοκαίρι,

• προτιμά Android αντί για iPhone,

• έχει χρησιμοποιήσει κάποιο εργαλείο Τεχνητής Νοημοσύνης,

• ξέρει να γράψει έστω λίγες γραμμές κώδικα.

Οι μαθητές κινούνται στην αίθουσα, συζητούν μεταξύ τους και γράφουν δίπλα σε κάθε πρόταση το όνομα ενός συμμαθητή τους.

Μικρή πρόκληση: Το ίδιο όνομα δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιηθεί περισσότερες από δύο φορές.

---

5. Τρία πράγματα για μένα

Μία πιο απλή και ασφαλής παραλλαγή της δραστηριότητας «τρία σημαντικά γεγονότα-σταθμοί».

Στόχος: Να γνωριστούν οι μαθητές μέσα από στοιχεία που επιλέγουν οι ίδιοι να μοιραστούν.

Σε ομάδες των τριών, κάθε μαθητής αναφέρει:

1. κάτι που του αρέσει,

2. κάτι στο οποίο θεωρεί ότι είναι καλός,

3. κάτι που θα ήθελε να μάθει ή να καταφέρει φέτος.

Στη συνέχεια κάθε μαθητής παρουσιάζει στην ολομέλεια έναν από τους δύο συμμαθητές του και όχι τον εαυτό του.

Έτσι προσθέτουμε και ένα μικρό στοιχείο ενεργητικής ακρόασης: για να παρουσιάσω τον άλλο, πρέπει πρώτα να τον έχω ακούσει.

---

6. Μάντεψε ποιος είναι

Στόχος: Να γνωριστούν οι μαθητές μέσα από τις προτιμήσεις και τα ενδιαφέροντά τους.

Κάθε μαθητής απαντά ανώνυμα σε 4–5 ερωτήσεις, όπως:

• Ποιο είναι το αγαπημένο σου φαγητό;

• Ποια μουσική ακούς περισσότερο;

• Ποια εφαρμογή χρησιμοποιείς περισσότερο;

• Αν μπορούσες να ταξιδέψεις αύριο οπουδήποτε, πού θα πήγαινες;

• Ποιο μάθημα σου αρέσει περισσότερο;

• Τι θα ήθελες να μάθεις φέτος;

Ο εκπαιδευτικός ανακατεύει τις απαντήσεις και διαβάζει μία κάθε φορά.

Η τάξη προσπαθεί να μαντέψει σε ποιον ανήκει.

---

7. Το παιχνίδι με το μπαλάκι

Στόχος: Να διευκολυνθεί η επικοινωνία και να μάθουν οι μαθητές τα ονόματα των συμμαθητών τους.

Οι μαθητές στέκονται σε κύκλο.

Στον πρώτο γύρο, αυτός που πετά το μπαλάκι λέει το δικό του όνομα.

Στον δεύτερο γύρο πρέπει να πει το όνομα του μαθητή στον οποίο πετάει το μπαλάκι.

Στον τρίτο γύρο μπορούμε να προσθέσουμε μια μικρή πληροφορία:

«Φίλιππος — αγαπημένο χόμπι: ταξίδια.»

ή

«Μαρία — αγαπημένο μάθημα: Βιολογία.»

Έτσι το παιχνίδι γίνεται λίγο δυσκολότερο — και συνήθως πολύ πιο διασκεδαστικό.

---

8. Αυτοοργάνωση ομάδας

Στόχος: Συνεργασία, επικοινωνία και αναζήτηση κοινών χαρακτηριστικών.

Χωρίζουμε τους μαθητές σε ομάδες των τεσσάρων ή πέντε ατόμων και τους δίνουμε την οδηγία:

«Έχετε 30 δευτερόλεπτα για να μπείτε σε μια σειρά σύμφωνα με κάποιο κριτήριο που θα επιλέξετε εσείς.»

Δεν δίνουμε άλλες διευκρινίσεις.

Στο τέλος κάθε ομάδα εξηγεί το κριτήριο που χρησιμοποίησε.

Μπορεί να είναι:

• ύψος,

• μήνας γέννησης,

• απόσταση κατοικίας από το σχολείο,

• αριθμός αδελφών,

• ώρα που ξύπνησαν το πρωί,

• χρόνος χρήσης κινητού την προηγούμενη ημέρα.

Στον επόμενο γύρο μπορούμε να δώσουμε εμείς το κριτήριο — ακόμη και με την πρόκληση να ολοκληρώσουν τη δραστηριότητα χωρίς να μιλήσουν.

---

9. Η γραμμή της τάξης

Μία παραλλαγή του προηγούμενου παιχνιδιού που λειτουργεί πολύ καλά με μεγαλύτερους μαθητές.

Ζητάμε από όλους να τοποθετηθούν πάνω σε μια νοητή γραμμή μέσα στην αίθουσα ανάλογα με την απάντησή τους.

Για παράδειγμα:

Καθόλου ←――――――――――――――――→ Πάρα πολύ

και κάνουμε ερωτήσεις:

• Πόσο σου αρέσει η Πληροφορική;

• Πόσο σου αρέσει να δουλεύεις σε ομάδες;

• Πόσο συχνά χρησιμοποιείς Τεχνητή Νοημοσύνη;

• Πόσο άνετα αισθάνεσαι να παρουσιάζεις κάτι μπροστά στην τάξη;

Εκτός από παιχνίδι γνωριμίας, μπορεί να δώσει στον εκπαιδευτικό πολύ ενδιαφέρουσες πληροφορίες για το τμήμα.

---

10. Παροιμίες, ρητά ή στίχοι που με εκφράζουν

Στόχος: Μια λίγο βαθύτερη γνωριμία μέσα από κάτι που επιλέγει ο ίδιος ο μαθητής.

Ζητάμε από κάθε συμμετέχοντα να επιλέξει:

• μία φράση,

• ένα ρητό,

• μία παροιμία,

• έναν στίχο,

• ή ακόμη και μία ατάκα από ταινία ή σειρά

που τον εκφράζει.

Στη συνέχεια εξηγεί —εφόσον θέλει— γιατί την επέλεξε.

Η δραστηριότητα αυτή ταιριάζει περισσότερο σε ομάδες που έχουν ήδη αρχίσει να αισθάνονται άνετα μεταξύ τους.

---

11. Αυτό ή εκείνο;

Μια πολύ γρήγορη δραστηριότητα, ιδανική όταν έχουμε μόνο 5–10 λεπτά.

Δίνουμε δύο επιλογές και οι μαθητές επιλέγουν σηκώνοντας χέρι ή μετακινούμενοι προς τη μία ή την άλλη πλευρά της αίθουσας.

Για παράδειγμα:

Θάλασσα ή βουνό;
Netflix ή YouTube;
Σκύλος ή γάτα;
Βιβλίο ή ταινία;
Πρωινός ή βραδινός τύπος;
TikTok ή Instagram;
Windows ή Linux; :-)
Παιχνίδια ή προγραμματισμός;
Ατομική ή ομαδική εργασία;

Μετά από μερικές ερωτήσεις μπορούμε να ζητήσουμε από τους μαθητές να προτείνουν τις δικές τους.

---

12. Αν ήμουν…

Ολοκληρώνουμε προτάσεις όπως:

Αν ήμουν πόλη, θα ήμουν…
Αν ήμουν τραγούδι, θα ήμουν…
Αν ήμουν εφαρμογή, θα ήμουν…
Αν ήμουν videogame, θα ήμουν…
Αν ήμουν μάθημα, θα ήμουν…
Αν ήμουν superpower, θα ήθελα να μπορώ να…

Δεν υπάρχει σωστή απάντηση — και αυτό ακριβώς είναι το ωραίο.

Μπορεί να γίνει προφορικά ή ανώνυμα με χαρτάκια.

---

13. Το αντικείμενο που με αντιπροσωπεύει

Ζητάμε από τους μαθητές να επιλέξουν ένα αντικείμενο που έχουν μαζί τους —ή ακόμη και μία εφαρμογή από το κινητό τους— που λέει κάτι για αυτούς.

Για παράδειγμα:

«Διάλεξα τα ακουστικά μου γιατί ακούω συνέχεια μουσική.»

«Διάλεξα το Google Maps γιατί μου αρέσουν τα ταξίδια.»

«Διάλεξα το σημειωματάριό μου γιατί γράφω συνέχεια ιδέες.»

Μια τόσο απλή αφορμή μπορεί να οδηγήσει σε πολύ ενδιαφέρουσες μικρές συζητήσεις.

---

14. Σπασμένο τηλέφωνο

Κλασικό, αλλά πάντα διασκεδαστικό.

Οι μαθητές κάθονται σε σειρά ή κύκλο. Ο πρώτος ψιθυρίζει μια πρόταση στον διπλανό του και αυτή μεταφέρεται από μαθητή σε μαθητή μέχρι τον τελευταίο.

Στο τέλος συγκρίνουμε:

Αρχικό μήνυμα → Τελικό μήνυμα

Για περισσότερη… σχολική διάθεση, το μήνυμα μπορεί να σχετίζεται με το μάθημα:

«Φέτος θα μάθουμε ότι ο υπολογιστής κάνει ακριβώς αυτό που του λέμε — όχι αυτό που νομίζουμε ότι του είπαμε.»

Εκτός από icebreaker, μπορεί να γίνει και μια ωραία εισαγωγή στη συζήτηση για την επικοινωνία και τη μετάδοση της πληροφορίας.

---

Μερικές μικρές παρατηρήσεις

Τα παιχνίδια γνωριμίας δεν είναι αυτοσκοπός. Έχουν αξία όταν βοηθούν να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον στο οποίο οι μαθητές αισθάνονται ότι μπορούν να μιλήσουν, να γελάσουν, να συνεργαστούν και να κάνουν λάθος χωρίς φόβο.

Γι' αυτό και καλό είναι:

• να αποφεύγουμε πολύ προσωπικές ερωτήσεις,

• να δίνουμε πάντα τη δυνατότητα σε κάποιον μαθητή να μη μοιραστεί κάτι που δεν θέλει,

• να αποφεύγουμε δραστηριότητες που μπορεί να φέρουν κάποιον σε δύσκολη θέση,

• να κρατάμε σχετικά γρήγορο ρυθμό,

• και, κυρίως, να συμμετέχουμε κι εμείς.

Γιατί η πρώτη ώρα δεν χρειάζεται απαραίτητα να ξεκινήσει με:

«Βγάλτε ένα τετράδιο να γράψουμε τι θα κάνουμε φέτος…»

Μπορεί να ξεκινήσει με ένα χαμόγελο, μία μικρή ιστορία και την ερώτηση:

«Λοιπόν… ποια από τις τρεις ιστορίες που σας είπα για μένα είναι ψέμα;» :-)

---

Οι αρχικές ιδέες της συλλογής βασίζονται και έχουν προσαρμοστεί από παλαιότερη ανάρτηση του ιστολογίου «Άγγελος Κοσμάς – Εκπαίδευση».

Πηγή:
http://aggeloskosmas-edu.blogspot.com/2013/05/blog-post_1464.html

Παιδαγωγικά Παιχνίδια & Παιχνιδοποίηση Χαρούμενη Γνώση

Δέκα επιστολές προς εκείνους που τολμούν να διδάσκουν

Δέκα επιστολές προς εκείνους που τολμούν να διδάσκουν

  Αυγούστου 28, 2026    Philippos Koutsakas

---

Αντιγράφω τα σημαντικότερα σημεία από το βιβλίο του Freire "Δέκα επιστολές προς εκ-παιδευτικούς", Εκδόσεις Επίκεντρο (πηγή εδώ) και το βάζω στη λίστα ανάγνωσης του Καλοκαιριού...

Απέναντι στην ελεγχόμενη συχνά γραφειοκρατική διεκπεραίωση των διδακτικών μας καθηκόντων οι παιδαγωγικές αντιλήψεις του Freire όχι μόνο συνεισφέρουν στον προβληματισμό για το ρόλο της εκπαίδευσης και του εκπαιδευτικού στη σύγχρονη κοινωνία, αλλά και αποκαλύπτουν τις πραγματικές τους δυνατότητες. Μιλάμε για μια απελευθερωτική παιδαγωγική πράξη, που κάνει τον άνθρωπο περισσότερο άνθρωπο και ανοίγει δρόμους προς την ελευθερία, προς μια πιο δίκαιη και δημοκρατική κοινωνία...

Από την πρώτη επιστολή: Διαβάζοντας τη λέξη διαβάζουμε τον κόσμο!

• Διδασκαλία = ανάγνωση, αναζήτηση
• Διδάσκω πραγματικά = παίρνω κριτική θέση στη διαδικασία της ανακάλυψης
• Μελετώ = αποκαλύπτω
• Διδασκαλία = όχι απλή μεταφορά γνώσης αλλά κριτικός τρόπος κατανόησης και αντίληψης της ανάγνωσης της λέξης και του κόσμου, του κειμένου και του πλαισίου του
• Ο δάσκαλος διαθέτει τα βασικά εργαλεία (όπως ο χτίστης) στη δουλειά του
• Η κατανόηση είναι μια κατεργασία που προϋποθέτει τη συνέργεια δασκάλου μαθητή και τη σωστή χρήση των απαιτούμενων εργαλείων
• Η γνώση θα πρέπει να προβάλλεται ως διαδικασία απαραίτητη για κάτι 
• Μετά πρέπει να μάθουμε πώς να μαθαίνουμε
• Αυτό προϋποθέτει αγάπη για τη γνώση
• Η μελέτη πηγή απόλαυσης και χαράς: ασφαλής δείκτης μιας φιλόδοξης εκπαίδευσης!
• Μια κριτική ανάγνωση των κειμένων και του κόσμου έχει να κάνει με αλλαγές που συντελούνται εντός τους.

Δεύτερη επιστολή: Μην αφήνεις να σε παραλύει ο φόβος για ό,τι σε δυσκολεύει!

• Παρακίνησε τους μαθητές σου να θέσουν σε κίνηση τη φαντασία, την περιέργεια και την κριτική σκέψη τους μπροστά σε κάθε εμπόδιο 
• Ενθάρρυνέ τους να βλέπουν το κάθε εμπόδιο ως μια νέα πρόκληση 

Τρίτη επιστολή: Αγάπησε με πάθος τη διδασκαλία σου!

• Με τη διδασκαλία συμβάλλεις στη σταδιακή αλλαγή των μαθητών
• Δίνεις νόημα στην παρουσία τους στον κόσμο
• Με τη μετάδοση της γνώσης πολεμάς κάθε αυθαιρεσία και κάθε αλαζονεία

Τέταρτη επιστολή: Τα προσόντα του προοδευτικού δασκάλου

• Η ταπεινοφροσύνη (συνδυασμένη με αυτοπεποίθηση, αυτοσεβασμό και σεβασμό για τους άλλους): Κανείς δεν τα ξέρει όλα. Κανείς δεν τα αγνοεί όλα. Όλοι ξέρουμε κάτι. Όλοι αγνοούμε κάτι!
• Να είσαι πάντα έτοιμος να διδάξεις και να διδαχθείς
• Κάθε αυταρχισμός οδηγεί στην άκριτη συμμόρφωση και σημαίνει ασέβεια για τα πλάσματα –τους μαθητές μου‐ που μου έχουν εμπιστευτεί
• Πλάι στην ταπεινοφροσύνη πρέπει να βρίσκεται η αγάπη στους μαθητές και στην πράξη της διδασκαλίας
• Πρόκειται για ένα είδος εξοπλισμένης αγάπης χωρίς την οποία οι δάσκαλοι δεν θα μπορούσαν ν’ αντέξουν την κρατική και κοινωνική αδικία και περιφρόνηση. 
• Η μαχητική αυτή αγάπη με οπλίζει με θάρρος να αγαπήσω το όραμά μου και να αγωνιστώ γι’ αυτό.
• Μια άλλη αρετή είναι η ανεκτικότητα. Χωρίς αυτήν δεν είναι εφικτό κανένα παιδαγωγικό έργο. Καμιά δημοκρατική εμπειρία. Καμιά προοδευτική εκπαιδευτική πράξη. Είμαι ανεκτικός δεν σημαίνει ότι συναινώ στο μη εφικτό. Δεν συγκαλύπτω την αυθάδεια. Ανεκτικότητα είναι η αρετή που μας μαθαίνει να ζούμε με το διαφορετικό. Μας διδάσκει να μαθαίνουμε απ’ αυτό και να το σεβόμαστε.
• Όμως προσοχή: κανένας δεν μπορεί να διδαχθεί την ανεκτικότητα σ’ ένα περιβάλλον ανευθυνότητας που δεν παράγει δημοκρατία! Η πράξη της ανοχής προϋποθέτει περιβάλλον στο οποίο μπορούν να τίθενται όρια και αρχές σεβαστές.
• Η αποφασιστικότητα: η λήψη αποφάσεων προϋποθέτει την ελευθερία. Η λήψη αποφάσεων είναι συχνά ρήξη. Πρέπει όμως να απέχει από την αυθαιρεσία. Η χαλαρότητα είναι χειρότερη από την κατάχρηση εξουσίας.
• Το ιδανικό: παίρνουμε αποφάσεις μαζί με τους μαθητές μας, αφού αναλύσουμε το πρόβλημα. Άλλες φορές η απόφαση που πρέπει να ληφθεί ανήκει στο πεδίο αρμοδιότητας του εκπαιδευτικού.
• Η αναποφασιστικότητα φανερώνει έλλειψη αυτοπεποίθησης. Αλλά η αυτοπεποίθηση είναι απαραίτητη για όποιον έχει αναλάβει ευθύνες όπως να διοικεί μια τάξη.
• Ο προοδευτικός εκπαιδευτικός βιώνει διαρκώς την ένταση μεταξύ υπομονής και ανυπομονησίας. Στην ισορροπία αυτή εντάσσεται και η λεκτική φειδώ. Να μην χάνουμε τον έλεγχο των λόγων μας. Να μην υπερβαίνουμε τα όρια του συνετού αλλά και ενεργητικού λόγου. Ο λόγος του υπομονετικού είναι πάντα κόσμιος. Ο καλοσυνάτος λόγος μπορεί να γεννήσει την ψευδαίσθηση ότι όλα επιτρέπονται. Ο νευρικός και ανεξέλεγκτος λόγος καταλήγει σε ασυνέπεια και ανευθυνότητα. Δεν αρκεί να αγαπάς. Πρέπει να ξέρεις πώς να αγαπάς.
• Ο εκπαιδευτικός πρέπει να υπερασπίζεται τη χαρά της ζωής, να προσφέρει ολοκληρωτικά τον εαυτό του στη ζωή! Να συμβάλλει στη δημιουργία ενός χαρούμενου και ευτυχισμένου σχολείου. Να εργάζεται για ένα σχολείο‐ περιπέτεια, ένα σχολείο που πάει μπροστά, που δεν φοβάται να ριψοκινδυνεύει, που απορρίπτει τη στασιμότητα. Που μιλά, που συμμετέχει, δημιουργεί, αγαπά, φαντάζεται, αγκαλιάζει με πάθος και λέει ναι στη ζωή. Που δεν αφήνεται στη μοιρολατρική παραίτηση «και τι μπορώ να κάνω»;
• Δεν υπάρχει ζωή και πρόοδος και εξέλιξη χωρίς αγώνα και σύγκρουση!
• Υπέρτατο, τέλος, χρέος του εκπαιδευτικού είναι να υπερασπίζεται τα δικαιώματά του: το δικαίωμα της ελευθερίας στη διδασκαλία, της κριτικής, το δικαίωμα των καλύτερων συνθηκών άσκησης του εκπαιδευτικού του έργου, το δικαίωμα να επιμορφώνεται και να αμείβεται σωστά. Το δικαίωμα να γίνονται σεβαστά από την πολιτεία τα δικαιώματά του! 5. Πέμπτη επιστολή: Η πρώτη μέρα στο Σχολείο.
• Ο εκπαιδευτικός δεν είναι άτρωτος. Είναι άνθρωπος, όπως και ο μαθητής. Μειονέκτημα για τον εκπαιδευτικό δεν είναι η ανασφάλεια και ο φόβος, αλλά η αδυναμία του να αγωνιστεί να ξεπεράσει το φόβο. Ο φόβος της πρώτης μέρας είναι απολύτως φυσιολογικός. Η ενδεδειγμένη στάση: ειλικρίνεια! Το καλύτερο είναι να πούμε στους μαθητές μας πώς νιώθουμε τη συγκεκριμένη στιγμή, δείχνοντας πως είμαστε άνθρωποι κι έχουμε όρια.
• Όταν αντιμετωπίζουμε το φόβο, κάνουμε το πρώτο βήμα να τον μετατρέψουμε σε θάρρος.
• Από την πρώτη μέρα ο εκπαιδευτικός κατανοεί και σέβεται τις προτιμήσεις των μαθητών του, τον τρόπο που μιλούν, που αντιδρούν… Είναι όλα μέρος της πολιτισμικής τους ταυτότητας, από την οποία δεν λείπει και το στοιχείο της κοινωνικής τάξης. Ο εκπαιδευτικός παρατηρεί και καταγράφει. Μελετά και ξαναμελετά όσα καταγράφει. Βοηθά την τάξη να κατανοήσει τον εαυτό της ως κείμενο.
• Από την ώρα αυτή ο εκπαιδευτικός θεμελιώνει μια σχέση σεβασμού και αφοσίωσης με την τάξη. Δεν περιορίζεται στη μηχανιστική διεκπεραίωση της ύλης. Κατανοεί το περιβάλλον του μαθητή και μπορεί να εξηγήσει την τραγική πολλές φορές ύπαρξη πολλών μη προνομιούχων μαθητών (που δεν βλέπουν όνειρα, μόνο εφιάλτες).
• Χρειαζόμαστε λοιπόν τον επαγγελματικά ικανό και ευαίσθητο δάσκαλο. Όχι απλώς μια μητέρα που κανακεύει. Ο δάσκαλος αυτός δεν φοβάται την τρυφερότητα, δεν είναι κλειστός απέναντι στις συναισθηματικές ανάγκες των ανθρώπων που του έχουν εμπιστευθεί. Δεν είναι άδειος από ζωή και αισθήματα. Κυριαρχείται από την αγάπη. Δεν μπορεί να διδάσκει την ύλη του σαν να μην υπάρχει τίποτε άλλο στον κόσμο.
• Από την πρώτη μέρα στην τάξη ο δάσκαλος πρέπει να δείξει στους μαθητές του τη σημασία της φαντασίας για τη ζωή! Να τονίσει το δικαίωμα που έχουν να φαντάζονται, να ονειρεύονται και να αγωνίζονται για τα όνειρά τους!

Έκτη επιστολή: Η σχέση με τους μαθητές: θεμελιώδης, περίπλοκη και δύσκολη!

• Βάση: ο συγκροτημένος και συνεπής λόγος. Η λογοδοσία.
• Οι μαθητές πρέπει να μάθουν: 1. ότι είναι θεμιτό ν’ αλλάζει κανείς θέση, όταν αλλάζουν τα δεδομένα, 2. να αναζητούν τους λόγους που τους έκαναν ν’ αλλάξουν
• Μόλις οι εκπαιδευτικοί αρχίσουν τη διαδικασία της λογοδοσίας, σιγά‐σιγά θ’ αρχίσουν να κάνουν το ίδιο και οι μαθητές.
• Τι μπορεί να πει όμως κανείς για το δάσκαλο που διδάσκει και απαιτεί συνέπεια, είναι όμως ο ίδιος ασυνεπής;
• Ο δάσκαλος έχει πολλά να διδάξει στα παιδιά, πέρα από τη διδακτέα ύλη
• Οι μαθητές δοκιμάζουν συχνά τον δάσκαλο. Ο δάσκαλος πρέπει να δεχτεί ότι κάποιος μπορεί να τον αμφισβητήσει.
• Είναι δικαίωμα του μαθητή να αμφισβητεί και να εκφράζει δημόσια την αμφιβολία του. Είναι καθήκον του δασκάλου να αποδεικνύει κάθε στιγμή την αλήθεια των λόγων του. Και να ελέγχει την αστήρικτη κριτική.
• Ο δάσκαλος οφείλει να είναι ταπεινός. Να δέχεται ότι δεν είμαστε τέλειοι ούτε αλάθητοι.
• Εξαιρετικά ωφέλιμο: ν’ αφιερώνουμε λίγο χρόνο κάθε δυο μέρες και να καταγράφουμε με τους μαθητές μας αναλυτικά και κριτικά τη γλώσσα και την πρακτική μας. Στιγμές που μας κέντρισαν θετικά ή αρνητικά. Μαθαίνουμε έτσι να παρατηρούμε, να αναλύουμε και εδραιώνουμε μια ειλικρινή συνεργασία.

 Έβδομη επιστολή: Από το μιλάω στους μαθητές μου, στο μιλάω με τους μαθητές μου!

• Τήρηση κανόνων – αποστασιοποίηση από το «όλα επιτρέπονται» που ενισχύει τον αυταρχισμό
• Η έλλειψη πειθαρχίας δυναμώνει το φόβο απέναντι στην ελευθερία
• Ο δημοκρατικός δάσκαλος δεν υιοθετεί την απειθαρχία, την ασυνέπεια, το «άς το έτσι για να δούμε τι θα συμβεί»
• Μιλώντας στους μαθητές και με τους μαθητές συμβάλλουμε στη διαμόρφωση υπεύθυνων και με κριτική σκέψη πολιτών.
• Η δημοκρατία, όπως κάθε όραμα, δεν φτιάχνεται με διακηρύξεις αλλά με περίσκεψη και καλλιέργεια. Δεν είναι ο λόγος μου που δηλώνει ότι είμαι δημοκράτης, ότι δεν είμαι ρατσιστής, αλλά οι πράξεις μου. Οι πράξεις μου μαρτυρούν αν είμαι πιστός στο λόγο μου.

 Όγδοη επιστολή: Πολιτισμική ταυτότητα και παιδεία

• Είμαστε προγραμματισμένοι να μαθαίνουμε. Η μάθηση και η αναζήτηση αποτελούν μέρος της ύπαρξής μας στον κόσμο.
• Είμαστε προορισμένοι να δημιουργούμε πολιτισμό. Η παιδεία είναι η κατεξοχήν πολιτισμική έκφραση. Είναι η περηφάνια του ανθρώπου γι’ αυτό που αποκτά, πέρα απ’ αυτό που κληρονομεί.
• Η γνήσια παιδεία αντιμάχεται την ισχυρή μας τάση να θεωρούμε ότι αυτό που είναι διαφορετικό από μας είναι κατώτερο.

 Ένατη επιστολή: ανάμεσα στο θεωρητικό και στο πραγματικό πλαίσιο

• Είμαστε τα μόνα όντα με την ικανότητα να είμαστε ταυτόχρονα και τα αντικείμενα και τα υποκείμενα των σχέσεων που συνυφαίνουμε με τους άλλους. 
• Δημιουργούμε την ιστορία κι αυτή μας δημιουργεί και μας ξαναδημιουργεί
• Ξεκινώντας από ένα αναγκαίο θεωρητικό πλαίσιο, πρέπει να αποστασιοποιούμαστε ταυτόχρονα απ’ αυτό και να σκεφτόμαστε την πράξη. Είναι αδύνατο να διδάξω την ύλη χωρίς να γνωρίζω πώς σκέφτονται οι μαθητές μου στο πλαίσιο της καθημερινής τους ζωής. Χωρίς να γνωρίζω τι ξέρουν ανεξάρτητα από το σχολείο, ώστε να τους βοηθήσω να γνωρίσουν καλύτερα αυτά που ήδη ξέρουν και να τους διδάξω αυτά που δεν ξέρουν.

Δέκατη επιστολή: και πάλι για το ζήτημα της πειθαρχίας

• Μας λείπει η πειθαρχία στο σπίτι, στο σχολείο, στο δρόμο, στην κυκλοφορία. Η ανομία και η έλλειψη ευθύνης είναι ασέβεια για τον άλλο. Ασέβεια για τη δημοκρατία, αφού μόνο με την υπευθυνότητα πολεμάμε την αδικία και την ανευθυνότητα του συστήματος.
• Χωρίς πειθαρχία δεν δημιουργεί κανείς πνευματικό έργο. Ποια είναι όμως η υγιής πειθαρχία; Πως θα βρούμε την ισορρόπηση ανάμεσα στην εξουσία και την ελευθερία, πώς θα ξεπεράσουμε μικρόψυχες πολιτικές, πώς θα πούμε όχι στα ατομικιστικά συμφέροντα και πώς θ’ αφήσουμε στην άκρη τις αυταπάτες του σχολαστικού παιδαγωγού; Απαιτώντας ηθικές αρχές πώς θα απομακρυνθούμε από την ασχήμια του πουριτανισμού και θα στοχεύσουμε στην ομορφιά και στην καθαρότητα; Δεχόμενοι την επιστημονική υπευθυνότητα, πώς θα απορρίψουμε τις στρεβλώσεις του επιστημονισμού;
• Στους σκοπούς αυτούς πρέπει να αφοσιωθούμε και όχι στη μονοδιάστατη λογική της μετάδοσης γνώσεων στους μαθητές.
• Μόνο εφόσον οι μαθητές γίνουν σκεπτόμενα υποκείμενα και αναγνωρίσουν ότι είναι εξίσου σκεπτόμενα υποκείμενα με τους δασκάλους, είναι δυνατόν να γίνουν παραγωγικά υποκείμενα του νοήματος ή της γνώσης του αντικειμένου. Στη διαλεκτική αυτή κίνηση η διδασκαλία και η μάθηση γίνονται γνώση και εκ νέου γνώση. Οι μαθητές γνωρίζουν αυτό που δεν γνώριζαν και οι δάσκαλοι κατακτούν εκ νέου αυτό που γνώριζαν ήδη.
• Ναι, ονειρεύομαι, επειδή ως ιστορική οντότητα αν δεν ονειρεύομαι, δεν μπορώ να είμαι οντότητα.
• Ονειρεύομαι, γιατί ο στόχος μου είναι ψηλός: να συμβάλω στη δημιουργία του ελεύθερου πολίτη, όπως τον οραματίστηκε ο Αριστοτέλης, και η ιδιότητα του πολίτη προϋποθέτει πειθαρχία και ελευθερία. Η ιδιότητα του πολίτη δεν αποκτιέται τυχαία. Είναι μια διεργασία που ποτέ δεν τελειώνει και που πάντα πρέπει ν’ αγωνιζόμαστε γι’ αυτήν. Ονειρεύομαι, γιατί κάθε δημοκρατική εκπαίδευση είναι εκπαίδευση για την ιδιότητα του πολίτη. Του υπεύθυνου, του έντιμου, του συνεπούς και γι’ αυτό ευτυχισμένου πολίτη! Ο σεβασμός στους μαθητές μου προκύπτει από τη λογοδοσία μου στο ζήτημα της προσφοράς μου στην ιδιότητα του πολίτη.

Άρθρα & Σκέψεις Βιβλία Εκπαιδευτικό Σύστημα Παιδαγωγικά Φωτεινά Παραδείγματα

Η πειθαρχία στη τάξη: οδηγίες προς ναυτιλλομένους...

Η πειθαρχία στη τάξη: οδηγίες προς ναυτιλλομένους...

  Αυγούστου 27, 2026    Philippos Koutsakas

---

Κάθε χρόνο τέτοια εποχή ξανά-διαβάζω και αναδημοσιεύω το παρακάτω κείμενο :-)

Όσοι από εσάς (τους εκπαιδευτικούς) δεν έχετε δει ούτε μία φορά εφιάλτη κατά τη διάρκεια του οποίου χάνετε τον έλεγχο της τάξης σας δεν έχετε λόγο να διαβάσετε αυτό το κείμενο. Όλοι οι υπόλοιποι διαβάστε το μέχρι το τέλος, αξίζει κάθε δευτερόλεπτο που θα διαθέσετε...

Το κείμενο (που το βρήκα  εδώ), όπως πολύ καλά καταλάβατε, καταπιάνεται με το φοβερό και τρομερό θέμα της διαχείρισης της σχολικής τάξης.  Μπορεί μεν να αφορά κυρίως την πρωτοβάθμια είναι όμως εξίσου χρήσιμο και για τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

Για την ιστορία, το πρωτοδιάβασα τον Μάρτιο του 2016 και από τότε έβαλα υπενθύμιση στο Google Calendar ώστε να το διαβάζω κάθε 1η Σεπτέμβρη  :-)

Καλή ανάγνωση, καλή σχολική χρονιά και καλή τύχη!!!

Η αρχική ανάρτηση στο: "Η εκπαίδευση στο Δημοτικό σχολείο"


----

Αρχαία Ελληνική Ιστορία

Αν πριν από κάμποσα χρόνια (1989-90), όταν ξεκινούσα την καριέρα μου στην Πρωτοβάθμια εκπαίδευση, με ρωτούσε κάποιος ποιο πίστευα ότι θα ήταν το σημαντικότερο πρόβλημα που θα είχα να αντιμετωπίσω, ποτέ μα ποτέ δεν θα του απαντούσα "η πειθαρχία της τάξης". Είχα τόσο μεγάλη εμπιστοσύνη στην ικανότητά μου για διαπροσωπικές σχέσεις, στην γνώση που απόκτησα διαβάζοντας ένα σωρό "ψυχολογίες" και στην υπερβολική αγάπη προς το "λειτούργημα" ΚΑΙ τα παιδιά, ώστε κάτι τέτοιο μου φαινόταν εντελώς αδιανόητο· στην πραγματικότητα ήταν!

Εν τούτοις, την επόμενη κιόλας χρονιά, τα φτερά μου ψαλιδίστηκαν απότομα. Είχα προλάβει να δω μαθητές της Τετάρτης να ανεβαίνουν στα θρανία και να ουρλιάζουν χωρίς να κατεβαίνουν με τίποτα. Είχα αποτύχει να τα μάθω έστω και μια λέξη Αγγλικά (γιατί τα πρώτα τρία χρόνια δούλεψα ως αναπληρωτής με το Proficiency που έχω διδάσκοντας σε -πιλοτικά τότε- δημοτικά). Και τελικά "πέτυχα" να ακούσω κι ένα "άει γ..." από μαθητή της Πέμπτης!!!

Από την άλλη -νέος ων και ευειδής- κατάφερα να με ερωτευτούν τα μισά κοριτσάκια της Έκτης, και να μου δίνουν να συμπληρώνω τα λευκώματά τους. Αυτό βεβαίως δεν βοήθησε καθόλου τα ίδια τα κοριτσάκια να κάτσουν ούτε στιγμή στο θρανίο τους και να ακούσουν τι είχα να τους πω για το μάθημα. (Το χειρότερο βέβαια είναι ότι τώρα που τα κοριτσάκια αυτά μεγάλωσαν, ξέχασαν τον παιδικό τους έρωτα....)

Το επόμενο καλοκαίρι ξεσκόνισα τον Dotrens με το "Παιδαγωγώ και Διδάσκω" του, αλλά και πάλι ήμουν βέβαιος ότι τίποτα δεν είχα κάνει. Ρώτησα όσους παλιούς συναδέλφους βρήκα και ζήτησα τη συμβουλή τους και το μόνο που αποκόμισα ήταν : "Τράβα και κανένα αυτί!". Ήμουν βέβαιος από την μονότονα επαναλαμβανόμενη απάντηση ότι η συμβουλή πρέπει να εμπεριείχε και κάποια δόση αλήθειας, αλλά από την άλλη ντρεπόμουνα να ομολογήσω ότι είχα ήδη στο ενεργητικό μου αρκετά τραβηγμένα αυτιά, φάπες, κλπ!

Η δεύτερη χρονιά ξεκίνησε με τρομερό άγχος. Δεν φτάνει που έκανα αίτηση στη μισή Ελλάδα για να δουλέψω σαν αναπληρωτής, δε φτάνει που πήρα την απόφαση να παντρευτώ κιόλας, με ξανακάλεσαν στο ίδιο σχολείο!

Και ξέρετε πόσο άσχημο είναι να είσαι υποχρεωμένος να συνεργαστείς με συναδέλφους που πέρυσι τους ενοχλούσες κάθε ώρα, γιατί στην τάξη σου γινόταν πανδαιμόνιο; Ή μάλλον το ξέρετε αλλιώς δεν θα διαβάζατε τώρα αυτές τις γραμμές...

Μπήκα λοιπόν και στις τρεις τάξεις (γιατί έκανα πάλι Αγγλικά) με τις καλύτερες προθέσεις και όλος χαμόγελο. Χάιδεψα όσο το δυνατόν περισσότερα κεφαλάκια, συγκινήθηκα με την παιδική αφέλεια, συμμετείχα στις παιδικές ζαβολιές και τα παιχνίδια. Και τι κατάφερα: Τα ίδια και χειρότερα! Τώρα πια σηκώνονταν από το θρανίο τους και έβγαιναν στην αυλή όποτε τους κάπνιζε. (Ιδίως τα μεγαλύτερα) Αν κατάφερνα να τα συγκρατήσω για κανένα τέταρτο στη θέση τους, μου φαινόταν σαν θαύμα. Θυμάμαι μια χαρακτηριστική σκηνή όπου δυο "παλικαράδες" μάλωναν στα πίσω θρανία, η τάξη παραληρούσε κι εγώ ούρλιαζα "σκασμός!"

Η δεύτερη χρονιά ήταν κόλαση. Η τρίτη πήρε να καλυτερεύει. Όχι όμως τόσο ώστε να μην σκεφτώ να κάνω αίτηση σε έναν τραπεζικό διαγωνισμό. Κάθε καλοκαίρι φανταζόμουν την επόμενη χρονιά και με έπιανε δέος.

Η τέταρτη χρονιά ήταν σ' ένα ορεινό μονοθέσιο με 12 παιδάκια. Με είχαν προειδοποιήσει: Σε στέλνουμε εκεί -ήταν ήδη μέσα Οκτωβρίου- γιατί οι δύο προηγούμενες δασκάλες δεν άντεξαν και παραιτήθηκαν. (Η μία εκ των δύο κλαίγοντας γοερά). Πανικός!!! Εγώ δεν είχα διδάξει άλλο τίποτα εκτός από Αγγλικά. Στο σχολείο υπήρχαν μαθητές ΟΛΩΝ των τάξεων. Η γυναίκα μου κόντευε να γεννήσει και ήταν άνεργη. Είχα λοιπόν δύο επιλογές: ή θα παρουσιαζόμουν στο σχολείο ή ...θα παρουσιαζόμουν στο σχολείο. Διάλεξα κι εγώ να παρουσιαστώ στο σχολείο!

Έπιασα έναν παλιό συνάδελφο, τον ρώτησα πώς να κάνω τα μαθήματα, τι γίνεται με τις σιωπηρές εργασίες των μονοθεσίων, πώς διδάσκονται τα μαθηματικά της Έκτης κι ότι άλλο μου κατέβαινε. Επειδή δουλεύαμε μαζί τα προηγούμενα χρόνια ΔΕΝ τον ρώτησα ασφαλώς τίποτα για την πειθαρχία. (Θα κούναγε το κεφάλι του συγκαταβατικά και θα με παρατούσε...) Το είχα πάρει απόφαση. Δεν έκανα για δάσκαλος! Αφού ήπιαμε κάμποσες μπύρες, συγκινήθηκε που τον εμπιστεύτηκα και τον συμβουλεύτηκα, συγκινήθηκα που συγκινήθηκε, στο τέλος ήρθε η αποκάλυψη: "Ένα πράγμα να έχεις στο μυαλό σου. Κοίτα να μάθεις τα παιδιά γράμματα!!!". Κάτι οι μπύρες, κάτι το άγχος, κάτι όλα μαζί, η κουβέντα τυπώθηκε βαθιά μέσα μου.

Πήγα στο χωριό. Ξέρετε πώς είναι... Στην αρχή κάθονται όλα προσοχή. Από την τρίτη μέρα και μετά αρχίζει το πατιρντί. Τό 'ξερα και το περίμενα στωικά. Εντούτοις με την συμβουλή του συναδέλφου στο μυαλό, άρχισα να κάθομαι όλο το απόγευμα και να ετοιμάζω ασκήσεις. Τα παιδιά ήταν πολύ πίσω. Ξεκίνησα από αφαιρέσεις και προσθέσεις ακόμα και στα μεγάλα. Έκανα ειδικό πλάνο για το καθένα ξεχωριστά για να δω που βρίσκονται. Ξεκινάγαμε μάθημα και μέχρι την μιάμιση δεν είχα προλάβει να τελειώσω τίποτα.

Και ξαφνικά, πανευτυχής, διαπιστώνω ότι είναι Χριστούγεννα!!!

Πιάνω τον εαυτό μου να γράφει στον πίνακα επί ΔΕΚΑ λεπτά με την ΠΛΑΤΗ ΓΥΡΙΣΜΕΝΗ και κάτω να επικρατεί νεκρική σιωπή! Τι διάβολο είχε γίνει; Πώς τα κατάφερα; Αυτά λοιπόν ήταν τα θηρία που έδιωξαν τις δυο προηγούμενες δασκάλες;

Τι άλλαξε σε μένα από τότε, ώστε φέτος, μετά από πολλά χρόνια υπηρεσίας, να έχω το ζωηρότερο παιδί του σχολείου στην τάξη μου, ένα πλάσμα που στο διάλειμμα κοντεύει να σκοτώσει τα άλλα, και μέσα στην τάξη να έχει τόσο υποδειγματική συμπεριφορά που να ξεχνώ ότι καν υπάρχει;

Ο ...εικοσάλογος της σχολικής πειθαρχίας

Ας αφήσουμε λοιπόν τα αστεία και να εξετάσουμε το ζήτημα σοβαρότερα:

1ον. ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΟΛΟΙ ΟΙ ΔΑΣΚΑΛΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΠΕΙΘΑΡΧΙΑΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ. Αλλά αυτό το ξέρετε κιόλας έτσι δεν είναι; Μερικοί άνθρωποι είναι φτιαγμένοι για να επιβάλλονται. Μπορούν να μπουν σε μια τάξη και να μην ακούγεται "κιχ", χωρίς να καταβάλουν καμιά προσπάθεια. Ασφαλώς δεν είστε απ' αυτούς για να διαβάζετε αυτό το κείμενο. Αυτοί είναι συνήθως πρόεδροι σε συλλόγους, ανεβαίνουν στο βήμα και λένε αυτό που θέλουν ευθαρσώς, χτυπάνε το χέρι στο τραπέζι όταν πρέπει... Τυχεροί άνθρωποι... Μη χάνετε όμως το κουράγιο σας. Ούτε κι εγώ ανήκω σ' αυτούς....

2ον. Αν είναι η πρώτη χρονιά που δουλεύετε, καλά να πάθετε. Νομίζατε ότι οι εξετάσεις του ΑΣΕΠ θα σας κάνουν αυτοδίκαια και επιτυχημένους δασκάλους; (Η εμπειρία είναι το βασικότερο όπλο. Αυτό διδάσκει η ...εμπειρία!). Του χρόνου τα πράγματα θα είναι σαφώς καλύτερα.

3ον: Αν διαβάζετε αυτές τις γραμμές στο χρονικό διάστημα από 1ης Οκτωβρίου μέχρι 20ή Ιουνίου, απλά τυπώστε τις και ξαναδιαβάστε τις το καλοκαίρι. Το παιχνίδι χάθηκε για φέτος. Υπομονή, μια χρονιά είναι, θα περάσει.

4ον. Όταν μπαίνετε για πρώτη φορά στην αίθουσα ξεκαθαρίστε τους ρόλους:

- Είστε ο δάσκαλος ή η δασκάλα τους κι αυτοί είναι οι μαθητές σας. Η δουλειά σας είναι να τους κάνετε μάθημα και η δικιά τους είναι να μάθουν το μάθημά τους.

- Μη φοβηθείτε να προσποιηθείτε τον/την άγριο/α. Χτυπήστε μια - δυο φορές το χέρι στην έδρα, στην ΠΡΩΤΗ διασάλευση της τάξης.

- Μην αφήνετε κανένα να σηκωθεί από το θρανίο του χωρίς άδεια, ούτε καν για να ξύσει το μολύβι του. Κοιτάξτε τα στα μάτια. Εξ άλλου δεν είναι παρά παιδιά. Αναρωτιούνται κι αυτά μέχρι που μπορείτε να το τραβήξετε και ΘΑ προσπαθήσουν να δοκιμάσουν τα όριά σας.

- Προσέξτε αυτό: Μπορεί στην πραγματικότητα να μην σας ενοχλεί που θα μιλήσουν με το διπλανό τους, ή που θα σηκωθούν μια στιγμή. Όμως τις πρώτες μέρες, αυτό πρέπει να τους το κόψετε και να 'χετε το νου σας να ΠΡΟΣΠΟΙΗΘΕΙΤΕ πως θυμώνετε, όταν συμβεί κάτι τέτοιο.

- Μείνετε σε συνεχή εγρήγορση τις δύο τρεις πρώτες-μέρες.

- Ορίστε τους κανόνες. Τότε θα σηκωνόμαστε, έτσι θα μιλάμε, έτσι θα ζητάμε την άδεια να πάμε στο μπάνιο.

- Δεν θα αφήνετε να βγαίνουν για τουαλέτα παρά μόνο αν βλέπετε ότι είναι έτοιμα να κατουρηθούν. Ένα ξερό "όχι τώρα, στο διάλειμμα", αρκεί. Παρατηρήστε ότι η "συχνουρία" φθίνει γεωμετρικά την πρώτη εβδομάδα.

Μην νομίζετε πως έτσι θα πάει η χρονιά. Ούτε έχω καμιά σχέση με στρατιωτικούς. Θα έχετε την ευκαιρία να παίξετε μαζί τους όσο θέλετε το επόμενο διάστημα. ΜΙΛΑΜΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΤΗ ΔΕΥΤΕΡΗ ΜΕΡΑ ΤΩΡΑ - ΠΡΙΝ ΑΚΟΜΑ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΝ ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ!.

5ον Πηγαίνετε για μάθημα προετοιμασμένοι. Ανοίξτε και κανένα περιοδικό "εκλαϊκευμένης επιστήμης" δεν βλάπτει.

6ον Ξεκαθαρίστε μέσα σας, μια για πάντα, ότι εσείς και τα παιδιά δεν μπορεί ΠΟΤΕ να είστε φίλοι. Αν ήταν έτσι θα σας φώναζαν Γιώργο ή Ειρήνη κι όχι "κύριο" και "κυρία". Τα παιδιά έχουν ήδη φίλους. Αγαπήστε τα σαν να ήταν δικά σας. Κάντε παραλληλισμούς με τα ανίψια ή τα ξαδέρφια σας. Μαλώστε τα ήρεμα, όχι άγρια. Δείξτε ότι τιμωρείτε τη συμπεριφορά τους, όχι τα ίδια.

7ον Αποκτήστε δικά σας παιδιά. Μόνο η εμπειρία του γονιού σε βελτιώνει ως δάσκαλο... Από τότε που ο γιος μου πήγε σχολείο, ξέρω πια πόσες ακριβώς εργασίες να βάλω στον "καλό" και πόσες στον "κακό" μαθητή. Ξέρω πώς αισθάνονται τα παιδιά γιατί βλέπω πως λειτουργούν τα δικά μου στο σπίτι. (Η συμβουλή αυτή δεν ισχύει αν είστε... ανύπαντροι).

8ον. Ποτέ μην υψώνετε τη φωνή σας στην τάξη. Όσο δυνατά και να φωνάξετε αυτά πάντα μπορούν να φωνάξουν δυνατότερα. Μιλήστε χαμηλόφωνα, χωρίς κορώνες και εξάρσεις στη φωνή. (Υψώστε την μόνο όταν το απαιτεί η διδασκαλία, γιατί αλλιώς μπορεί να ...κοιμηθούν). Αν χρειαστεί να φωνάξετε για να επιβάλετε την τάξη, μην το κάνετε παραπάνω από μια φορά σε κάθε διδακτική ώρα ή τρεις -το πολύ- τέσσερις φορές την ημέρα.

9ον. Δώστε θάρρος στον "αδύνατο" μαθητή, που συνήθως κάνει και φασαρία. Μην ντραπείτε να πείτε στην τάξη πόσο εντυπωσιασμένοι είστε από την απόδοσή του αφού τον περιμένατε αλλιώς με βάση τους βαθμούς της περασμένης χρονιάς. Παρακινήστε την τάξη να περιμένει περισσότερα από αυτόν. Μην βαριέστε να τον περιμένετε μέχρι να απαντήσει. Βοηθήστε τον να το κάνει όσο πιο συχνά γίνεται. π.χ :

-"Πες μας Γιάννη με τι έπαιζε η Μαρίνα; (Πρέπει να απαντήσει "με τις κούκλες της")

- Μούγκα ο Γιάννης!

- Το γράφει στη σελίδα 5 πάνω - πάνω. Για διάβασέ το από μέσα σου...

- Τα άλλα παιδιά σηκώνουν το χέρι τους, φωνάζουν "κύριε, κύριε". Πέστε τους ότι περιμένετε να το πει ο Γιάννης. Και να κατεβάσουν τα χέρια τους. Εξηγήστε τους ότι έτσι τον αγχώνουν κι ότι δεν θα ήθελαν κι αυτοί να βρίσκονται στη θέση του.

- Παρά ταύτα αυτός σωπαίνει. Ίσως να μη βρίσκει το κείμενο, ίσως να μην ξέρει να διαβάζει γρήγορα και γι' αυτό αργεί. Πάτε πάνω από το θρανίο του και του το δείχνετε. Αν δεν το πει και πάλι τον βοηθάτε:

-"Έπαιζε με τις κου..."

Στο τέλος το λέει: "...κλες της"

- Μπράβο Γιάννη! Είδες που όταν προσπαθείς τα καταφέρνεις!

Και πάλι. Και πάλι. Και πάλι. Και πάλι.

10ον. Κόψτε τα φτερά των "εξυπνάκηδων" που πετάγονται και δεν αφήνουν τους άλλους να μιλήσουν. "Προσβάλετέ" τους και δηλώστε τους ότι δεν σας βοηθάνε μ' αυτό που κάνουν. Κάντε τους καμιά δύσκολη ερώτηση ώστε να τα βρίσκουν πού και πού σκούρα. Βάλτε τους ασκήσεις εκτός βιβλίου που οι "μαμάδες" δεν έχουν την δυνατότητα να βρουν στο εμπόριο.

11ον Δώστε τους δουλειά να κάνουν. Αν είναι απασχολημένα δεν θα κάνουν φασαρία. Μην αφήνετε περιθώρια "νεκρού" χρόνου, όταν διορθώνετε γραπτά. Διορθώστε τις ορθογραφίες την ώρα που αυτά διαβάζουν το προηγούμενο μάθημα.

Να ένα ωραίο κόλπο:

Αφού γράψουν την ορθογραφία της προηγούμενης μέρας, σας φέρνουν τα τετράδια στην έδρα και κάθονται στις θέσεις τους.

Τους λέτε να ανοίξουν τα βιβλία τους και χωρίζετε το προηγούμενο μάθημα σε κομμάτια των 8-12 γραμμών, ανάλογα με την τάξη και τον αριθμό των παιδιών. Καθορίζετε έναν μαθητή που θα αρχίζει να διαβάζει, και μόλις τελειώσει το κομμάτι του συνεχίζει ο επόμενος. Τους εξηγείτε ότι επειδή θέλετε να ακούτε πώς διαβάζουν πρέπει να κάνουν ησυχία, γιατί παράλληλα θα διορθώνετε τα τετράδιά τους. Μόλις τελειώσει το μάθημα, αρχίζουν πάλι από την αρχή.

Με τον τρόπο αυτό, δεν είστε υποχρεωμένοι να παρακολουθείτε συνέχεια που βρίσκονται, ούτε να λέτε "ο επόμενος κι ο επόμενος". Κάπου - κάπου διορθώνετε κανένα λαθάκι αναγνωστικό, ή βάζετε κάποιον να ξαναδιαβάσει το κομμάτι του γιατί -τάχα- δεν μπορέσατε να τον παρακολουθήσετε. Έτσι δίνεται η εντύπωση ότι τα παρακολουθείτε συνεχώς και έχετε την άνεση να διορθώσετε τις ορθογραφίες.

12ον Ρίξτε τα στο φιλότιμο. Προσποιηθείτε τον/την λυπημένο/η. Πέστε τους ότι είναι η καλύτερη τάξη, τα καλύτερα παιδιά. Πόσο περήφανοι είστε που είναι μαθητές τους. Πέστε τους ότι έχουν προοπτική, ότι μπορούν να γίνουν ότι θελήσουν. (Μήπως δεν είναι αλήθεια;) Ζητήστε τους να μην σας εκθέτουν στους συναδέλφους και τους μαθητές των άλλων τάξεων.

13ον Μη φοβάστε να πείτε "δεν ξέρω". Τα παιδιά το εκτιμούν. Σεβαστείτε τις απόψεις τους. Μην τα κοροϊδεύετε.

14ον Μην λέτε εκφράσεις του τύπου "Μπράβο μεγάλε", "δε λέει", "καλό ε;" κτλ. Δεν είστε συνομήλικοι μ' αυτά και τα παιδιά δεν περιμένουν τέτοια συμπεριφορά. Άκουσα συνάδελφο να αποκαλεί τους μαθητές του "βλάκες" και "καθυστερημένα". Το "έπαιζε" άνετος και τους έλεγε να μη λένε "μαλ..κίες"! Περιττό να πούμε ότι όχι μόνο δεν τα έμαθε τίποτα, αλλά έχασε και το τελευταίο ίχνος σεβασμού που ήταν δυνατόν να εμπνεύσει! Κρατήστε την απόσταση και μειώστε την μόνο με δική σας επιλογή. Γνωρίστε τους δικούς τους, ρωτήστε τα για το κοινωνικό τους περιβάλλον. Μάθετε τις ιδιαιτερότητές τους και τις οικογενειακές τους συνθήκες.

15ον Διδάξτε τα στάσεις ζωής, κι όχι μόνο ξερή γνώση. Στηρίξτε τα στις προσβολές της τηλεόρασης και την απροκάλυπτη βία των ειδήσεων. Εκλογικεύστε συμπεριφορές και πρότυπα και παρηγορήστε τα στις δύσκολες στιγμές τους. Περιγράψτε τους έναν κόσμο αισιόδοξο, στον οποίο οι αστυνομικοί είναι καλοί κι όχι μπάτσοι, ο πρωθυπουργός προσπαθεί για το καλό της χώρας και οι παπάδες για τη σωτηρία της ψυχής. Μπορεί να μην είναι αλήθεια όλα αυτά, αλλά αφήστε τα να το ανακαλύψουν μόνα τους. Μην ξεχνάτε ότι μέχρι τα 12 χρόνια, σύμφωνα με τον Πιαζέ, δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμα η ανάπτυξη του ψυχικού τους κόσμου.

Βέβαια οι στάσεις ζωής που θα διδάξουμε πρέπει να συνάδουν με τα καθιερωμένα "πρότυπα". Μην ξεχνάτε ότι η πολιτεία στηρίζεται σε μας για να εδραιώσει και να διαιωνίσει την "καθεστηκυία" τάξη. Αν διαφωνείτε με την κοινωνική δομή, αν είστε αναρχικοί, ή πολύ "ριζοσπάστες", κρατείστε τις απόψεις σας για τον εαυτό σας και για τις συνεδριάσεις του συλλόγου των δασκάλων. Δεν χρωστάνε τίποτα τα παιδάκια να τα κάνετε να μισήσουν την κοινωνία! Αυτό δε σημαίνει ασφαλώς ότι η πολιτική μας άποψη και δράση πρέπει να ξεκοπεί από τη εκπαιδευτική διαδικασία. Δεν είναι και δυνατόν άλλωστε. Απλά, ας αποφεύγουμε τις ακραίες δηλώσεις και δράσεις...

16ον Αισθανθείτε σίγουροι για τον εαυτό σας. Το επάγγελμά μας δεν απαιτεί τόσο περίσσευμα γνώσης όσο περίσσευμα καρδιάς. Δεν είναι δύσκολο, το "δασκαλίκι" είναι κάτι που είναι ενσωματωμένο σε κάθε άνθρωπο, απλώς πρέπει να καλλιεργηθεί. Σκεφτείτε: Μήπως ήταν δάσκαλοι οι γονείς σας; (αν και υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να... ήταν)

17ον Πείστε τον εαυτό σας ότι επιτελείτε υψηλό λειτούργημα. Δεν θα σας πω εγώ τους λόγους, έπρεπε να το είχαμε μάθει στη σχολή αυτό. Αν νομίζετε ότι δεν έπρεπε να υπάρχουν σχολεία, ή ότι τα σχολεία είναι καταναγκαστικά ιδρύματα, καλύτερα να τα παρατήσετε. Είναι ο μόνος λόγος για τον οποίο πρέπει να το κάνετε. Σε διαφορετική περίπτωση να είστε βέβαιοι ότι όλα θα πάνε καλά.

18ον. Τα λεφτά είναι λίγα. Αυτό είναι γνωστό. Βγείτε λοιπόν στο δρόμο και φωνάξτε. Όμως μην χαραμίζετε το απόγευμά σας σε άλλες δραστηριότητες πιο επικερδείς. Προετοιμαστείτε για την αυριανή μέρα στην τάξη ακόμα κι αν δεν μας πληρώνουν γι' αυτό. Αυτό δεν θα γίνεται συνέχεια. Μετά τον πέμπτο - έκτο χρόνο, θα προετοιμάζεστε όσο κι εγώ: καθόλου. Αυτό πάντως δε σημαίνει ότι θα σταματήσετε να γράφετε ασκήσεις, επαναληπτικά, φωτοτυπίες (αν κι αυτές καλό θα ήταν να λείπουν).

19ον Αν είστε εκπαιδευτικός της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης τότε τα πράγματα είναι μάλλον διαφορετικά. Εκεί οι έφηβοι σίγουρα έχουν διαφορετικό τρόπο αντιμετώπισης, άλλη συμπεριφορά. Πιστεύω πάντως ότι σε γενικές γραμμές, θα πρέπει να ισχύουν τα ίδια. Κάθε άνθρωπος εκτιμάει την σοβαρότητα, το ήθος και την εμμονή σε αρχές. Κάθε άνθρωπος σέβεται αυτόν που έχει ξεκαθαρισμένες απόψεις για το ρόλο και τους στόχους του.

20ον Μην νομίσετε ότι όλα αυτά που διαβάσατε θα σας βοηθήσουν και πολύ. Είναι κοινοτυπίες, πράγματα χιλιοειπωμένα και εν πολλοίς αυτονόητα. Μόνοι σας θα βρείτε την διέξοδο στο πιεστικό πρόβλημα της διατήρησης της πειθαρχίας της τάξης, που είναι και το μόνο που θα σας ανάγκαζε να διαβάσετε αυτές τις γραμμές. Εγώ το μόνο που προσπάθησα να κάνω ήταν να καταθέσω την εμπειρία μου γιατί βλέπω πολλούς νέους συναδέλφους να ταλαιπωρούνται και να πελαγοδρομούν, όπως έκανα κι εγώ τα πρώτα χρόνια.

Κι ίσως κι εγώ τότε να είχα την ανάγκη να μου πουν ότι δεν ήμουν ο μόνος, κι ότι όλα αυτά είναι παρά μια παροδική φάση -μάλλον απαραίτητη- στο δύσκολο έργο που κάνουμε... Γιατί ο σωστός Δάσκαλος, μόνο μέσα από το καμίνι της τάξης μπορεί να αναδυθεί. Και το καμίνι ψήνει... Δυστυχώς...

Άρθρα & Σκέψεις Παιδαγωγικά

Τι είναι η επιστήμη μας και ένα ποίημα :-)

  Αυγούστου 27, 2026    Philippos Koutsakas

---

Τι είναι η επιστήμη μας και ένα ποίημα :-)

μια (όχι και τόσο πετυχημένη) προσπάθεια να ορίσω την επστήμη της πληροφορικής...

Λοιπόν, τις προάλλες έπρεπε να ετοιμάσω ένα εισαγωγικό μάθημα στο οποίο θα έπρεπε να πω και δυο λόγια για την επιστήμη της πληροφορικής. 5-6 διαφάνειες ήθελα να φτιάξω, ούτε μισή ωρίτσα, σκέφτηκα...

Προσπάθησα λοιπόν να βρω έναν καλό ορισμό για την Computer Science που να τα έχει όλα αλλά μάταια. "Τι είναι η επιστήμη μας;", "Τι είναι η επιστήμη μας;", "Τι είναι η επιστήμη μας;", "Τι είναι η επιστήμη μας;"... Δοκίμασα διάφορα στο Google χωρίς ικανοποιητικό αποτέλεσμα μέχρι που ΤΣΑΦ κάποιοι ξεχασμένοι νευρώνες στο πίσω μέρος του εγκεφάλου μου ανακάλεσαν το γνωστό ποίημα του Ιωάννη Πολέμη "Τι είναι η πατρίδα μας;" και αμέσως το πληκτρολόγιο πήρε φωτιά.

Πέντε λεπτά αργότερα το παρακάτω ποίημα είχε εμφανιστεί στην οθόνη μου και ο δρομέας αναβόσβηνε μετά το "παιδιά"...

Διαβάστε το (αφού οποδήποτε πρώτα διαβάσετε του Πολέμη) με δική σας ευθύνη ή απλώς προσπεράστε το και συνεχίστε παρακάτω...

Τι είναι η επιστήμη μας;

Τι είναι η επιστήμη μας; Μην είν' το χάρντγουερ;
Μην είναι τ' αργοκίνητα παλιά πισιά*;
Μην είναι το σόφτγουερ το προπριετάρι;
Μην είναι τα ΟΦΙΣ τα πειρατικά;

Μην είναι έν' άκαρπο βραδινό debugging

τρώγοντας πίτσα τέσσερα τυριά;
η γλώσσα πάιθον που αχνά προβάλλει,
κάθε της πόιντερ, κάθε ουρά; 

Μην είναι τάχατε τα STEM, τα πάι**
καινούρια φρούτα της, ρομποτική
τα σκράτσ, η Άλις και το ποδάρι***
τα σόσιαλ μίντια, το μπλε πουλί****;

Μην είναι τάχατε η C το Unix
αρχαία μνημεία της, χρυσή στολή;
Bazaar, Cathedral και Ανοιχτότης
μια δόξα αθάνατη αντιλαλεί;

Όλα Επιστήμη μας! Κι αυτά κι εκείνα,
και κάτι που 'χουμε μες στην καρδιά
και λάμπει αθώρητη σαν τ'σανς***** αχτίνα
και κράζει μέσα μας: Εμπρός παιδιά!

okiriostonipologiston

--------------------------------------------------------
* των Σχολικών Εργαστηρίων Πληροφορικής
** raspberry pi
*** green foot

**** προφανώς ο ποιητής αναφέρεται στο twitter
***** σαν να λέτε "της SUN's" στη διάλεκτο της Λάρισας, σόρυ αλλά δε μου βγαιναν οι συλλαβές

****** η σύζυγος (πληροφορικός γαρ) μου την είπε που ξέχασα τα δίκτυα αλλά δεν μου βγήκε :-)

Στη συνέχεια (ευτυχώς) θυμήθηκα την "Μελέτη Επισκόπησης Πληροφορικής" της Ένωσης Πληροφορικών Ελλάδος (Ε.Π.Ε) (ΕΔΏ) και πιάνοντας την αρχή του νήματος από εκεί συνειδητοποίησα ότι ο καλύτερος τρόπος για να ορίσεις την πληροφορική είναι μέσα από τα προσφερόμενα προγράμματα σπουδών Πληροφορικής (CS Curricula).

Ψάχνοντας λοιπόν βρήκα τα εξής:

• Οριοθέτηση Πληροφορικής από τη μελέτη της Ε.Π.Ε, κλικ ΕΔΏ
• ACM - IEEE-CS - Computer Science Curricula - 2013, κλικ ΕΔΏ
• IEEE-CS -Computing Curricula 2005, κλικ ΕΔΏ

και ψάχνοντας λιγάκι ακόμη βρήκα και αυτά

• Peter J. Denning, Computer Science The Discipline, κλικ ΕΔΏ
• Boston University - WhatIsCS, κλικ ΕΔΏ
• CSUnplugged_OS_2015_v3.1, κλικ ΕΔΏ
• και το καταπληκτικό Phylosophy of Comuter Science ΕΔΩ

Τα μελέτησα τα χώνεψα και ετοίμασα μια draft παρουσίασης (δείτε παρακάτω) στην οποία θα σας παρακαλούσα πολύ να συνεισφέρετε με όποιο τρόπο κρίνετε σκόπιμο (σχόλια, διορθώσεις, προσθήκες, κλπ). Στόχος είναι η παρουσίαση αυτή να περιγράφει τι είναι η πληροφορική...

Επίσης σε μεταγενέστερη ανάρτηση ξεκίνησα να συγκεντρώνω τα must read του πληροφορικού. Θα τα βρείτε ΕΔΏ

Κλασικά η παρουσίαση προσφέρεται με άδεις cc-by-sa

Μία παλιότερο έκδοση διαθέσιμη σε pptx είνια διαθέσιμη για λήψη ΕΔΏ

Υ.Γ. Το ποστ είναι αφιερωμένο σε συνάδελφο από την Άρτα που ήταν αφορμή για να ξαναγράψω ;-))

Άρθρα & Σκέψεις Επιστήμη της Πληροφορικής

Παρουσίαση εκπαιδευτικών projects στο 13ο Technology Forum

Παρουσίαση εκπαιδευτικών projects στο 13ο Technology Forum

  Μαΐου 21, 2026    Philippos Koutsakas

---

Την Παρασκευή (22/05/2026) θα έχουμε τη χαρά να παρουσιάσουμε, στο πλαίσιο του 13ου Technology Forum, τρία εκπαιδευτικά projects που υλοποιήσαμε τη φετινή σχολική χρονιά στο 2o Πειραματικό Γενικό Λύκειο Καλαμαριάς.

Οι μαθητές και οι μαθήτριές μας αξιοποίησαν τεχνολογίες ανοιχτής αρχιτεκτονικής, προγραμματισμό και δημιουργική σκέψη για να σχεδιάσουν λύσεις που συνδέονται με πραγματικές ανάγκες της καθημερινής ζωής:

iParkAble – Smart parking for people with disabilities

HydraMind – Interactive water consumption monitoring

Anxiety Tracker – System for monitoring and recording wellness indicators

Από την προσβασιμότητα και την ευεξία μέχρι την υγεία και την καθημερινότητα, οι ιδέες των μαθητών μας δείχνουν πως η τεχνολογία μπορεί να γίνει εργαλείο με πραγματικό κοινωνικό αντίκτυπο.

Ακολουθεί η σχετική παρουσίαση...

 

ΕΛ/ΛΑΚ Έργα & Δράσεις

Το βιογραφικό μας (CV - Curiculum Vitae)

Το βιογραφικό μας (CV - Curiculum Vitae)

  Μαΐου 07, 2026    Philippos Koutsakas

---

 Ας κουβεντιάσουμε για το βιογραφικό μας...

 

Για να συντάξετε το βιογραφικό σας μπορείτε να αξιοποιήσετε ένα από τα παρακάτω πρότυπα του ιστότοπου Zety.com

• Παράδειγμα βιογραφικού εφήβου διαθέσιμο ΕΔΩ
• Παράδειγμα βιογραφικού μαθητή/τριας λυκείου / γυμνασίου ΕΔΩ
• Άλλα παραδείγματα βιογραφικών ΕΔΩ

Εναλλακτικά μπορείτε να δημιουργήσετε το βιογραφικό σας αξιοποιώντας την πλατφόρμα Europass . Πρόκειται για ένα σύνολο δωρεάν διαδικτυακών εργαλείων για τη διαχείρηση των δεξιοτήτων των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

• Είσαδος στην πλατφόρμα Europass για δημιουργία βιογραφικού

Ακολουθεί ένα σχετικό βίντεο για τη δημιουργία βιογραφικού με Europass

Α ΓΕΛ Β ΓΕΛ Εκπαιδευτικό Υλικό Ψηφιακή Πολιτειότητα Ψηφιακός Γραμματισμός

iParkable και HydraMind: δύο project Ανοιχτής Αρχιτεκτονικής

iParkable και HydraMind: δύο project Ανοιχτής Αρχιτεκτονικής

  Απριλίου 21, 2026    Philippos Koutsakas

---

Παρουσίαση του iParkable για το 18ο Μαθητικό Συνέδριο Πληροφορικής Κεντικής Μαδεδονίας

Παρουσίαση του HydraMind για το 18ο Μαθητικό Συνέδριο Πληροφορικής Κεντικής Μαδεδονίας

Διαγωνισμοί ΕΛ/ΛΑΚ Έργα & Δράσεις micro:bit Raspberry Pi

Ασφάλεια στο Διαδίκτυο - Όλα σε ένα

Ασφάλεια στο Διαδίκτυο - Όλα σε ένα

  Απριλίου 01, 2026    Philippos Koutsakas

---

Ασφάλεια στο Διαδίκτυο

Κάθε χρόνο με αφορμή την ημέρα ασφαλούς διαδικτύου και με στόχο την ενημέρωση / εκπαίδευση των μαθητών των σχολείων της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (που υπηρετούσα τα προηγούμενα χρόνια) οργανώναμε μία σχετική ημερίδα για τους μαθητές .

Για παράδειγμα δείτε την αναστάτωση που προκαλέσαμε με την ημέρα ασφαλούς διαδικτύου το 2011 ;-) ή το υλικό της εκδήλωσης για την ημέρα ασφαλούς διαδικτύου 2015

Το παραπάνω υλικό προσαρμόστηκε στις ανάγκες της πρωτοβάθμιας και χρησιμοποιήθηκε για την Δ, Ε και ΣΤ τάξεις.

Τα ζητήματα που παρουσιάστηκαν και συζητήθηκαν ήταν τα ακόλουθα:

1. εθισμός
2. επικοινωνία με αγνώστους
3. δημοσίευση / ανάρτηση περιεχομένου (σκέψου πριν δημοσιεύσεις)
4. προσβλητική συμπεριφορά / ηλεκτρονική παρενόχληση
5. μετάδοση βλαβερού λογισμικού / επιβλαβές περιεχόμενο
6. ηλεκτρονικές απάτες
7. αναξιοπιστία πληροφορίας

Ως υλικό/τροφή για προβληματισμό και συζήτηση χρησιμοποιήθηκαν η παρουσίαση και τα βίντεο που ακολουθούν.

Πριν ξεκινήσουμε, ΕΔΩ θα βρείτε το ημερολόγιο διαδικτυακής ασφάλειας.

Παρουσίαση για την ασφάλεια στο διαδίκτυο θα βρείτε ΕΔΩ

Ένα παιχνίδια / quiz στο Kahoot για την ασφάλεια στο διαδίκτυο ΕΔΩ

Η παρουσίαση...

Εθισμός

On-line τεστ σχετικά με τον εθισμό στο διαδίκτυο διαθέσιμο ΕΔΩ

Σκέψου πριν δημοσιεύσεις

 

 Συνομιλίες με αγνώστους - Online Grooming

 

Ηλεκτρονική Παρενόχληση - Cyber Bulling

Επιβλαβές Περιεχόμενο

Ηλεκτρονικές Απάτες

Αναξιοπιστία Πληροφορίας

Το παρακάτω βίντεο περιγράφει τεχνικές αναζήτησης. Το θέμα της αξιοπιστίας παρουσίαζεται από το 4:30 μέχρι 7:10.

 

Μετά από το ποηγούμενο βίντεο δείτε οπωσδήποτε αυτό... 

https://www.youtube.com/watch?v=lzhDsojoqk8

και διαβάστε αυτό: https://en.wikipedia.org/wiki/Flying_penguin_hoax

 Για όσα βιντεάκια έχουν διαλόγους σε διαφορετική γλώσσα από την ελληνική έχω δημιουργήσει αρχεία υποτίτλων (srt) τα οποία μπορείτε να κατεβάσετε από εδώ. Δυστυχώς για να παίξουν θα πρέπει να κατεβάσετε τα βίντεο από το youtube στον υπολογιστή σας και να τα αναπαράξετε από τον VLC Media Player τοποθετώντας τα βίντεο στον ίδιο φάκελο με το αρχείο υποτίτλων. Αλήθεια υπάρχει τρόπος να ενσωματώσω υπότιτλους στο youtube? Διαφοπρετικά μπορείτε απλά να σταματάτε το βίντεο και να κάνετε μετάφραση εσείς (οι διάλογοι είναι ελάχιστοι).

Πειραματιζόμενος δοκίμασα να παρουσιάσω το παραπάνω υλικό ως εξής:

1. για κάθε μία από τις κακοτοπιές "έπαιζα" τα σχετικά βιντεάκια
2. άφηνα τους μαθητές να μιλήσουν
3. συμπλήρωνα ή ανακεφαλαίωνα χρησιμοποιώντας την παρουσίαση

Εναλλακτικά κάποιες χρονιές δε χρησιμοποίησα καθόλου την παρουσίαση και

1. για κάθε μία από τις κακοτοπιές "έπαιζα" τα σχετικά βιντεάκια
2. άφηνα τους μαθητές να μιλήσουν

Τέλος άφησα τους μαθητές να θέσουν τα θέματα που τους προβληματίζουν περισσότερο, κουβεντιάζαμε και χρησιμοποιούσαμε τα βίντεο υποστηρικτικά της συζήτησης.

Επίσης στο δίλημμα "να κάνω ένα γρήγορο πέρασμα από όλες τις κακοτοπιές ή να επικεντρωθώ σε 2-3 από αυτές και να δώσω περισσότερο χρόνο στη συζήτηση" απάντηση πρέπει να δώσετε εσείς με γνώμονα το διαθέσιμο χρόνο". Τα τελευταία χρόνια προσωπικά προτιμώ το δεύτερο και προσπαθώ να αφήνω τα παιδιά να μιλάνε όσο περισσότερο γίνεται και πιστέψτε με, τα παιδιά έχουν να πουν πολλά επί του θέματος.

Σχόλια και παρατηρήσεις ευπροσδεκτότατες...

Α Γυμνασίου Ασφάλεια στο Διαδίκτυο Β Γυμνασίου Εκπαιδευτικό Υλικό

Ασφαλείς/Ισχυροί Κωδικοί Πρόσβασης

Ασφαλείς/Ισχυροί Κωδικοί Πρόσβασης

  Απριλίου 01, 2026    Philippos Koutsakas

---

 Με αφορμή την ημέρα ασφαλούς διαδικτύου 2022 (περισσότερα ΕΔΩ) αυτή την εβδομάδα θα συζητήσουμε για τους (ισχυρούς) κωδικούς πρόβασης...

Παρακολουθούμε ένα εισαγωγικό βίντεο...

Παρακολουθούμε την παρακάτω παρουσίαση, συζητάμε, υλοποιούμε τις δραστηριότητες

Α Γυμνασίου Ασφάλεια στο Διαδίκτυο Εκπαιδευτικό Υλικό

Αναζήτηση στον Ιστό και το Ψηφιακό μας Αποτύπωμα

Αναζήτηση στον Ιστό και το Ψηφιακό μας Αποτύπωμα

  Απριλίου 01, 2026    Philippos Koutsakas

---

Αναζήτηση στον Ιστό

Με τη βοήθεια της παρουσίασης που ακολουθεί οι μαθητές θα πρέπει να είναι σε θέση

1. να περιγράψουν τον τρόπο λειτουργίας της μηχανή αναζήτησης της Google 
2. να κάνουν χρήση της μηχανής αναζήτησης Google για να εντοπίσουν τα ψηφιακά τους ίχνη στο διαδίκτυο

Σκέψου πριν Δημοσιεύσεις

Ψηφιακή Φήμη (ψηφιακό αποτύπωμα)

Ψηφιακή φήμη είναι

Η αντίληψη που διαμορφώνει κανείς για μια κοινωνική οντότητα από το ψηφιακό της αποτύπωμα.

Καθορίζεται από τις προσωπικές μας πληροφορίες που είναι διαθέσιμες διαδικτυακά παρέχοντας σε άλλους χρήστες μια εικόνα για την επαγγελματική και κυρίως την προσωπική μας ζωή

Παραδείγματα τέτοιων ψηφιακών αποτυπωμάτων είναι:

• το περιεχόμενο που ανάρτησε/διαμοίρασε η οντότητα και οι πληροφορίες ανάδρασης που έλαβε για αυτό
• οι χρόνοι σύνδεσης και αποσύνδεσης
• το ιστορικό επίσκεψης ιστοσελίδων
• τα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου
• τα μηνύματα σε υπηρεσίες άμεσης συζήτησης
• οι λέξεις κλειδιά που χρησιμοποιεί κανείς στις αναζητήσεις.

Περισσότερα για τη ψηφιακή φήμη θα βρείτε ΕΔΩ

Με τη βοηθεια της παρακάτω παρουσίασης οι μαθητές θα πρέπει να είναι σε θέση να περιγράψουν πώς διαμορφώνεται μία θετική διαδικτυακή φήμη ΕΔΩ

Πώς προστατεύουμε την ψηφιακή μας φήμη;

Με τη βοήθεια της παρακάτω αφίσας οι μαθητές θα πρέπει να είναι σε θέση να απαριθμήσουν δέκα πράγματα που πρέπει να γνωρίζουμε για το ψηφιακό μας αποτύπωμα

Δραστηριότητες

1. Στο eclass του μαθήματος μας θα βρείτε την σχετική δραστηριόητα αναζήτησης στον ιστό
2. Μελετήστε την ιστορία της Justine Sacco (διαθέσιμη ΕΔΩ) και στη συνέχεια συνδεθείτε στην eclass του μαθήματος μας για να υλοποιήσετε τη σχετική δραστηριότητα
3. Δραστηριότητα "Προστατέω τα Προσωπικά μου Δεδομένα" ΕΔΩ

Ασφάλεια στο Διαδίκτυο Β Γυμνασίου Εκπαιδευτικό Υλικό